گفتا که کیست – গুফতা কে কিস্ত বার দার

হজরত জালাল উদ্দীন রুমি (রহ.)

লিরিক

(۱) گفتا که کیست بر در گفتم کمین غلامت
گفتا چه کار داری گفتم مها سلامت

(۲) گفتا که چند رانی گفتم که تا بخوانی
گفتا که چند جوشی گفتم که تا قیامت

(۳) دعوی عشق کردم سوگند‌ها بخوردم
کز عشق یاوه کردم من ملکت و شهامت

(۴) گفتا برای دعوی قاضی گواه خواهد
گفتم گواه اشکم زردی رخ علامت

(۵) گفتا گواه جرحست تر دامنست چشمت
گفتم به فر عدلت عدلند و بی‌غرامت

(۶) گفتا که بود همره گفتم خیالت ای شه
گفتا که خواندت اینجا گفتم که بوی جامت

(۷) گفتا چه عزم داری گفتم وفا و یاری
گفتا ز من چه خواهی گفتم که لطف عامت

(۸) گفتا کجاست خوشتر گفتم که قصر قیصر
گفتا چه دیدی آنجا گفتم که صد کرامت

(۹) گفتا چراست خالی گفتم ز بیم رهزن
گفتا که کیست رهزن گفتم که این ملامت

(۱۰) گفتا کجاست ایمن گفتم که زهد و تقوا
گفتا که زهد چه‌بود گفتم ره سلامت

(۱۱) گفتا کجاست آفت گفتم به کوی عشقت
گفتا که چونی آنجا گفتم در استقامت

(۱۲) خامُش که گر بگویم من نکته‌های او را
از خویشتن برآیی نی در بود نه بامت

বাংলা উচ্চারণ

১. সে বলল, দরজায় কে আছো? আমি বললাম, তোমার নগণ্য দাস।
বলল, কী কাজে এসেছো? বললাম, চাঁদের মতো প্রিয়তম আমার, তোমায় কুর্নিশ করতে এসেছি।

২. প্রশ্ন করল, আর কতক্ষণ নৃত্য করবে? বললাম, যতক্ষণ না তুমি কাছে ডেকে নাও।
বলল, কতক্ষণই বা ছটফট করতে থাকবে? বললাম, কেয়ামত পর্যন্ত।

৩. আমি প্রেমের দাবি জানিয়েছি আর শপথ করেছি যে,
তোমার প্রেমে আমি আমার রাজ্য, সাম্রাজ্য, অহংকার সবকিছু উজাড় করে দেব।

৪. প্রিয়তম বলল, দাবি তো করলে, সাক্ষী কোথায়?
আমি বললাম, এ চোখের জল তার সাক্ষী, এ চেহারার মলিনতা তার চিহ্ন বহনকারী।

৫. কৌতুকভরে সে বলল, এ সাক্ষী তো গ্রহণযোগ্য নয়।
বললাম, শপথ তোমার ন্যায়পরায়ণতার অনন্য মহিমার, এ সাক্ষী নিখাঁদ সত্য এবং দোষত্রুটিমুক্ত।

৬. জিজ্ঞেস করল, তোমার সঙ্গে কে ছিল? বললাম, মহারাজ, তোমার খেয়ালধেয়ান।
বলল, তোমাকে এখানে কে আসতে বলেছে? বললাম, তোমার শরাবের পাত্রের সুঘ্রাণ আমাকে টেনে এনেছে।

৭. জানতে চাইলো, তোমার আকাঙ্ক্ষা কী তাহলে? আমি বললাম, কৃতজ্ঞতা স্বীকার করা, বন্ধুত্ব করা।
এবার বলল, আমার কাছে কী চাও? বললাম, তোমার উন্মুক্ত দয়া, উন্মুক্ত রহমত।

৮. জিজ্ঞাসা তাঁর, সব চাইতে উৎকৃষ্ট স্থান কোনটি? বললাম, প্রিয়তমের রাজপ্রাসাদ।
বলল, কী দেখেছো সেখানে? বললাম, শত শত অলৌকিক ঘটনা।

৯. প্রিয়তম বলল, প্রাসাদটা শূণ্য কেন? বললাম, ডাকাতের আশঙ্কায়।
বলল, ডাকাত কে? বললাম, মানুষের তিরস্কার।

১০. এবার বলল, নিরাপদ জায়গা কোথায়? আমি বললাম, সংযম ও খোদাভিরুতায়।
বলল, সংযম কী? বললাম, আপদহীন রাস্তা।
১১. বলল, আপদ কোথায়? বললাম, তোমার প্রেমের গলিতে।
বলল, তুমি সেখানে কোন অবস্থায় আছো? বললাম, অটল, অনড়, অবিচল।

১২. চুপ! এখন নিশ্চুপ হয়ে যাও,
তুমি যদি এভাবে তাঁর রহস্য উন্মোচন করতে থাকো, তুমি তো তোমার আমি থেকে বেরিয়ে আসবে;
তখন ফিরে যাওয়ার কোনো দুয়ারও থাকবে না, মাথা গুঁজানোর ছাদও থাকবে না।

বাংলা উচ্চারণ

১.
গুফতা কে কিস্ত বার দার, গুফতাম কামিনে গোলামাত
গুফতা চে কার দারি, গুফতাম মাহা সালামাত।

২.
গুফতা কে চান্দ রানি, গুফতাম কে তা বেখানি
গুফতা কে চান্দ জোশি, গুফতাম কে তা কেয়ামাত।

৩.
দা’ওয়ায়ে এশক কারদাম, সওগান্দহা বখোরদাম
কাজ এশক ইয়াভে কারদাম, মান মালকাত ও শাহামাত।

৪.
গুফতা বারায়ে দা’ওয়া, কাজি গাভাহ খাহাদ
গুফতাম গাভাহ আশকাম, জারদিয়ে রোখ আলামাত।

৫.
গুফতা গাভাহ জারহাস্ট, তার দামানিস্ত চাশমাত
গুফতাম বে ফারে আদলাত, আদলান্দ ও বি-গরামাত।

৬.
গুফতা কে বুদ হামরাহ, গুফতাম খেয়ালাত এই শাহ
গুফতা কে খানদাত ইনজা, গুফতাম কে বুয়ে জামাত।

৭.
গুফতা চে আজম দারি, গুফতাম ওয়াফা ও ইয়ারি
গুফতা জে মান চে খাহি, গুফতাম কে লোতফে আমাত।

৮.
গুফতা কাজাস্ত খোশতার, গুফতাম কে কাসরে কায়সার
গুফতা চে দিদি আনজা, গুফতাম কে সাদ কারামাত।

৯.
গুফতা চেরাআস্ত খালি, গুফতাম জে বিমে রাহজান
গুফতা কে কিস্ত রাহজান, গুফতাম কে ইন মালামাত।

১০.
গুফতা কাজাস্ত আইমান, গুফতাম কে জোহদ ও তাকওয়া
গুফতা কে জোহদ চে-বুদ, গুফতাম রাহে সালামাত।

১১.
গুফতা কাজাস্ত আফাত, গুফতাম বে কুয়ে এশকাত
গুফতা কে চুনি আনজা, গুফতাম দার এস্তেকামাত।

১২.
খামোশ কে গার বোগুয়াম, মান নোকতাহায়ে উ রা
আজ খেশতান বারাওয়ি, নি দার বুয়াদ না বামাত।

ইংরেজি উচ্চারণ

1.

Gufta ke kist bar dar, guftam kamineh gholamat
Gufta che kar dari, guftam maha salamat

2.
Gufta ke chand rani, guftam ke ta bekhani
Gufta ke chand joshi, guftam ke ta qiyamat

3.
Da’waye eshq kardam, sowgand-ha bokhordam
Kaz eshq yaveh kardam, man malkat-o-shahamat

4.
Gufta baraye da’wa, qazi gavah khahad
Guftam gavah ashkam, zardi-ye rokh alamat

5.
Gufta gavah jarh-ast, tar damanist chashmat
Guftam be-farre adlat, adland-o-bi-gharamat

6.
Gufta ke bud hamrah, guftam khiyalat ey shah
Gufta ke khandat inja, guftam ke buye jamat

7.
Gufta che azm dari, guftam vafa-o-yari
Gufta ze man che khahi, guftam ke lotfe amat

8.
Gufta kojast khoshtar, guftam ke qasre qaysar
Gufta che didi anja, guftam ke sad karamat

9.
Gufta chera-ast khali, guftam ze bime rahzan
Gufta ke kist rahzan, guftam ke in malamat

10.
Gufta kojast aiman, guftam ke zohd-o-taqwa
Gufta ke zohd che-bud, guftam rahe salamat

11.
Gufta kojast afat, guftam be kuye eshqat
Gufta ke chuni anja, guftam dar esteqamat

12.
Khamosh ke gar beguyam, man noktahaye u ra
Az kheshtan bar-ayi, ne dar bovad na bamat

লিরিক

(۱) گفتا که کیست بر در گفتم کمین غلامت
گفتا چه کار داری گفتم مها سلامت

(۲) گفتا که چند رانی گفتم که تا بخوانی
گفتا که چند جوشی گفتم که تا قیامت

(۳) دعوی عشق کردم سوگند‌ها بخوردم
کز عشق یاوه کردم من ملکت و شهامت

(۴) گفتا برای دعوی قاضی گواه خواهد
گفتم گواه اشکم زردی رخ علامت

(۵) گفتا گواه جرحست تر دامنست چشمت
گفتم به فر عدلت عدلند و بی‌غرامت

(۶) گفتا که بود همره گفتم خیالت ای شه
گفتا که خواندت اینجا گفتم که بوی جامت

(۷) گفتا چه عزم داری گفتم وفا و یاری
گفتا ز من چه خواهی گفتم که لطف عامت

(۸) گفتا کجاست خوشتر گفتم که قصر قیصر
گفتا چه دیدی آنجا گفتم که صد کرامت

(۹) گفتا چراست خالی گفتم ز بیم رهزن
گفتا که کیست رهزن گفتم که این ملامت

(۱۰) گفتا کجاست ایمن گفتم که زهد و تقوا
گفتا که زهد چه‌بود گفتم ره سلامت

(۱۱) گفتا کجاست آفت گفتم به کوی عشقت
گفتا که چونی آنجا گفتم در استقامت

(۱۲) خامُش که گر بگویم من نکته‌های او را
از خویشتن برآیی نی در بود نه بامت

বাংলা অনুবাদ

১. সে বলল, দরজায় কে আছো? আমি বললাম, তোমার নগণ্য দাস।
বলল, কী কাজে এসেছো? বললাম, চাঁদের মতো প্রিয়তম আমার, তোমায় কুর্নিশ করতে এসেছি।

২. প্রশ্ন করল, আর কতক্ষণ নৃত্য করবে? বললাম, যতক্ষণ না তুমি কাছে ডেকে নাও।
বলল, কতক্ষণই বা ছটফট করতে থাকবে? বললাম, কেয়ামত পর্যন্ত।

৩. আমি প্রেমের দাবি জানিয়েছি আর শপথ করেছি যে,
তোমার প্রেমে আমি আমার রাজ্য, সাম্রাজ্য, অহংকার সবকিছু উজাড় করে দেব।

৪. প্রিয়তম বলল, দাবি তো করলে, সাক্ষী কোথায়?
আমি বললাম, এ চোখের জল তার সাক্ষী, এ চেহারার মলিনতা তার চিহ্ন বহনকারী।

৫. কৌতুকভরে সে বলল, এ সাক্ষী তো গ্রহণযোগ্য নয়।
বললাম, শপথ তোমার ন্যায়পরায়ণতার অনন্য মহিমার, এ সাক্ষী নিখাঁদ সত্য এবং দোষত্রুটিমুক্ত।

৬. জিজ্ঞেস করল, তোমার সঙ্গে কে ছিল? বললাম, মহারাজ, তোমার খেয়ালধেয়ান।
বলল, তোমাকে এখানে কে আসতে বলেছে? বললাম, তোমার শরাবের পাত্রের সুঘ্রাণ আমাকে টেনে এনেছে।

৭. জানতে চাইলো, তোমার আকাঙ্ক্ষা কী তাহলে? আমি বললাম, কৃতজ্ঞতা স্বীকার করা, বন্ধুত্ব করা।
এবার বলল, আমার কাছে কী চাও? বললাম, তোমার উন্মুক্ত দয়া, উন্মুক্ত রহমত।

৮. জিজ্ঞাসা তাঁর, সব চাইতে উৎকৃষ্ট স্থান কোনটি? বললাম, প্রিয়তমের রাজপ্রাসাদ।
বলল, কী দেখেছো সেখানে? বললাম, শত শত অলৌকিক ঘটনা।

৯. প্রিয়তম বলল, প্রাসাদটা শূণ্য কেন? বললাম, ডাকাতের আশঙ্কায়।
বলল, ডাকাত কে? বললাম, মানুষের তিরস্কার।

১০. এবার বলল, নিরাপদ জায়গা কোথায়? আমি বললাম, সংযম ও খোদাভিরুতায়।
বলল, সংযম কী? বললাম, আপদহীন রাস্তা।
১১. বলল, আপদ কোথায়? বললাম, তোমার প্রেমের গলিতে।
বলল, তুমি সেখানে কোন অবস্থায় আছো? বললাম, অটল, অনড়, অবিচল।

১২. চুপ! এখন নিশ্চুপ হয়ে যাও,
তুমি যদি এভাবে তাঁর রহস্য উন্মোচন করতে থাকো, তুমি তো তোমার আমি থেকে বেরিয়ে আসবে;
তখন ফিরে যাওয়ার কোনো দুয়ারও থাকবে না, মাথা গুঁজানোর ছাদও থাকবে না।

বাংলা উচ্চারণ

১.
গুফতা কে কিস্ত বার দার, গুফতাম কামিনে গোলামাত
গুফতা চে কার দারি, গুফতাম মাহা সালামাত।

২.
গুফতা কে চান্দ রানি, গুফতাম কে তা বেখানি
গুফতা কে চান্দ জোশি, গুফতাম কে তা কেয়ামাত।

৩.
দা’ওয়ায়ে এশক কারদাম, সওগান্দহা বখোরদাম
কাজ এশক ইয়াভে কারদাম, মান মালকাত ও শাহামাত।

৪.
গুফতা বারায়ে দা’ওয়া, কাজি গাভাহ খাহাদ
গুফতাম গাভাহ আশকাম, জারদিয়ে রোখ আলামাত।

৫.
গুফতা গাভাহ জারহাস্ট, তার দামানিস্ত চাশমাত
গুফতাম বে ফারে আদলাত, আদলান্দ ও বি-গরামাত।

৬.
গুফতা কে বুদ হামরাহ, গুফতাম খেয়ালাত এই শাহ
গুফতা কে খানদাত ইনজা, গুফতাম কে বুয়ে জামাত।

৭.
গুফতা চে আজম দারি, গুফতাম ওয়াফা ও ইয়ারি
গুফতা জে মান চে খাহি, গুফতাম কে লোতফে আমাত।

৮.
গুফতা কাজাস্ত খোশতার, গুফতাম কে কাসরে কায়সার
গুফতা চে দিদি আনজা, গুফতাম কে সাদ কারামাত।

৯.
গুফতা চেরাআস্ত খালি, গুফতাম জে বিমে রাহজান
গুফতা কে কিস্ত রাহজান, গুফতাম কে ইন মালামাত।

১০.
গুফতা কাজাস্ত আইমান, গুফতাম কে জোহদ ও তাকওয়া
গুফতা কে জোহদ চে-বুদ, গুফতাম রাহে সালামাত।

১১.
গুফতা কাজাস্ত আফাত, গুফতাম বে কুয়ে এশকাত
গুফতা কে চুনি আনজা, গুফতাম দার এস্তেকামাত।

১২.
খামোশ কে গার বোগুয়াম, মান নোকতাহায়ে উ রা
আজ খেশতান বারাওয়ি, নি দার বুয়াদ না বামাত।

ইংরেজি উচ্চারণ:

1.

Gufta ke kist bar dar, guftam kamineh gholamat
Gufta che kar dari, guftam maha salamat

2.
Gufta ke chand rani, guftam ke ta bekhani
Gufta ke chand joshi, guftam ke ta qiyamat

3.
Da’waye eshq kardam, sowgand-ha bokhordam
Kaz eshq yaveh kardam, man malkat-o-shahamat

4.
Gufta baraye da’wa, qazi gavah khahad
Guftam gavah ashkam, zardi-ye rokh alamat

5.
Gufta gavah jarh-ast, tar damanist chashmat
Guftam be-farre adlat, adland-o-bi-gharamat

6.
Gufta ke bud hamrah, guftam khiyalat ey shah
Gufta ke khandat inja, guftam ke buye jamat

7.
Gufta che azm dari, guftam vafa-o-yari
Gufta ze man che khahi, guftam ke lotfe amat

8.
Gufta kojast khoshtar, guftam ke qasre qaysar
Gufta che didi anja, guftam ke sad karamat

9.
Gufta chera-ast khali, guftam ze bime rahzan
Gufta ke kist rahzan, guftam ke in malamat

10.
Gufta kojast aiman, guftam ke zohd-o-taqwa
Gufta ke zohd che-bud, guftam rahe salamat

11.
Gufta kojast afat, guftam be kuye eshqat
Gufta ke chuni anja, guftam dar esteqamat

12.
Khamosh ke gar beguyam, man noktahaye u ra
Az kheshtan bar-ayi, ne dar bovad na bamat

মূলভাব

এটি সংলাপনির্ভর শে’র। প্রেমিক যখন তাঁর প্রিয়তমের দরজায় উপস্থিত হলো, প্রিয়তম ভেতর থেকে নানাবিধ প্রশ্ন করছে, আর প্রেমিক এক এক করে সব প্রশ্নের উত্তর দিচ্ছে। প্রিয়তম কখনো দৃঢ়, কখনো কৌতুকপ্রবণ। কিন্তু প্রেমিক বরাবরই, বিনীত, বিনম্র। এ শে’রে একজন নিখাঁদ, নিরেট, খাঁটি প্রেমিক হওয়ার জন্য কেমন আসক্তি, কেমন সংযম, কেমন সাধনা প্রয়োজন, তার ব্যাপারে বিশদ একটা ধারণা পাওয়া যাবে।

 

উৎস:
‘কুল্লিয়াতে শামস তাবরিযি’
লেখক: জালাল উদ্দীন রুমি রহ.
সংযোজক: বদিউজ্জামান ফরুজানফার

গজল নং ৪৩৬, পৃষ্ঠা ২০১।

ভিডিও